ZUI – czyli siecioholizm

FacebookTwitterGoogle+Podziel się

ZUI czyli zespół uzależnienia od internetu nie występuje  jako wyodrębnione zaburzenie w klasyfikacji chorób. Jednak specjaliści od psychoterapii uzależnień nie maja wątpliwości co do jego destrukcyjnego wpływu na ludzi. Po raz pierwszy to zjawisko zauważył nowojorski psychiatra Goldberg. Po  roku  od jego obserwacji, wybitny autorytet w dziedzinie cyberpsychologii,  Kimberly Young potwierdziła w serii badań szkodliwy wpływ internetu na zdrowie.

 

Kryteria diagnostyczne

Mimo metodologicznych wątpliwości dotyczących wyodrębniania objawów oraz trudności w określaniu kryterium „normalnego” użytkowania sieci, wstępnie rozpoznano podstawowe kryterium diagnostyczne.

W oparciu o kryteria diagnostyczne proponowane w DSM-IV (1994) można zespół uzależnienia od Internetu (ZUI) rozpatrywać jako nieprawidłowy sposób korzystania z Sieci, prowadzący do istotnego zakłócenia czynności psychicznych i zaburzenia zachowania się, przejawiających się w okresie minionych 12 miesięcy co najmniej trzema spośród następujących objawów (por. Woronowicz, 2001, s. 192):

  1. Tolerancja, rozumiana jako:
    1. potrzeba coraz dłuższego czasowego korzystania z Internetu celem uzyskania zadowolenia i/lub
    2. wyraźny, stopniowy spadek satysfakcji osiąganej przez tę samą ilość czasu przebywania w Sieci.
  2. Objawy odstawienia manifestujące się:
    1. zespołem abstynencyjnym wyrażającym się w formie co najmniej dwóch z następujących objawów, występujących w okresie od kilku dni do 1 miesiąca po zaprzestaniu lub ograniczeniu korzystania z Internetu:
      – pobudzenie psychoruchowe,
      – niepokój lub lęk,
      – wyraźne obniżenie nastroju,
      – obsesyjne myślenie o tym co się dzieje w Sieci,
      – fantazje i marzenia senne na temat Internetu,
      – celowe lub mimowolne poruszanie palcami w sposób charakterystyczny dla pisania na klawiaturze;
    2. korzystaniem z Sieci celem uniknięcia przykrych objawów abstynencyjnych po „odstawieniu” Internetu.
  3. Częste przekraczanie planowanego wcześniej czasu korzystania z Internetu.
  4. Utrwalona potrzeba lub nieudane próby ograniczania lub zaprzestania korzystania z Internetu.
  5. Poświęcanie dużej ilości czasu na wykonywanie czynności związanych z Internetem (np. kupowanie książek na temat Sieci, testowanie nowych przeglądarek stron www, porządkowanie ściągniętych z Internetu materiałów, plików, programów itp.).
  6. Zmniejszanie lub rezygnowanie z aktywności społecznej, zawodowej lub rekreacyjnej na rzecz Internetu.
  7. Korzystanie z Internetu pomimo świadomości doświadczania trwałych bądź narastających problemów somatycznych (fizycznych), psychologicznych lub społecznych, spowodowanych lub nasilających się w związku z korzystaniem z Sieci (np. ograniczenie czasu snu, występowanie problemów rodzinnych, spóźnianie się do pracy i na spotkania, zaniedbywanie obowiązków, rezygnacja z innych istotnych działań).

Opierając się na kryteriach diagnostycznych uzależnień wg ICD-10 (1997), Woronowicz (2001, s. 193) proponuje, aby siecioholizm –  rozpoznawać gdy w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co przynajmniej trzech z następujących objawów:

  1. Silną potrzebę lub poczucie przymusu korzystania z Internetu.
  2. Subiektywne przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z Internetem (tj. osłabienie kontroli nad powstrzymywaniem się od korzystania z Internetu oraz nad długością spędzania czasu w Sieci).
  3. Występowanie niepokoju, rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia przy próbach przerwania lub ograniczenia korzystania z Internetu oraz ustępowanie tych stanów z chwilą powrotu do Sieci;
  4. Spędzanie coraz większej ilości czasu w Internecie celem uzyskania zadowolenia lub dobrego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym czasie;
  5. Postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz Internetu.
  6. Korzystanie z Internetu pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i społecznych) mających związek ze spędzaniem czasu w Internecie.

Uzależnienie od internetu według Griffiths’a

  • wyrazistość emocjonalnego podporządkowania – nałogowe zachowanie staje się najważniejszym w życiu człowieka; w jego myśleniu, uczuciach oraz działaniu;
  • zmiana nastroju – subiektywne doświadczenie uznawane przez osoby uzależnione za konsekwencję ich zachowań. Bywa postrzegane jako forma radzenia sobie z emocjami poprzez podekscytowanie lub przeciwnie, poprzez uspokajające uczucie odseparowania i ucieczki od rzeczywistości;
  • tolerancja – potrzeba coraz dłuższego przebywania w sieci dla uzyskania tych samych efektów emocjonalnych, co w początkowej fazie korzystania z internetu;
  • objawy odstawienia – dokuczliwe odczucia pojawiające się w momencie ograniczenia lub zaprzestania korzystania z internetu. Może to być na przykład obniżony nastrój, drażliwość, a także odczucia fizjologiczne, takie jak nudności czy potliwość dłoni;
  • konflikt – pojawia się w trzech obszarach działania osoby uzależnionej:
    a) relacje interpersonalne – konflikt pomiędzy osobą uzależnioną a jej społecznym otoczeniem,
    b) poza internetowe aktywności życiowe – konflikt pomiędzy aktywnością w internecie, a innymi ważnymi aspektami życia, to jest nauką, pracą, zainteresowaniami czy wypoczynkiem,
    c) życie psychiczne – konflikt intrapsychiczny, który wyraża się niezadowoleniem z siebie, złym samopoczuciem i poczuciem utraty kontroli nad korzystaniem z internetu.
  • nawrót – skłonność do powracania wcześniejszych, patologicznych form używania internetu po okresach abstynencji czy prób kontroli

Typy osób uzależnionych od internetu według Dave’a Greenfield’a

  • przeszukujący bez określonego celu strony internetowe;
  • gracze internetowi;
  • poszukujący pornografii w Internecie;
  • komunikujący się z innymi poprzez internet (poczta elektroniczna, grupy dyskusyjne, czaty, pogawędki);
  • uczestnicy aukcji, promocji, licytacji i handlu w internecie

Główny motyw

  • Szukanie towarzystwa,
  • szukanie sympatii czy miłości,
  • testowanie nowej tożsamości,
  • poszukiwanie ekscytującego przeżycia,
  • poszukiwanie akceptacji i dowartościowania,
  • pozbycie się poczucia alienacji,
  • potrzeba zachowania anonimowości,
  • potrzeba odgrywania określonych ról,
  • zwiększenie własnej atrakcyjności,
  • unikanie bezpośrednich kontaktów interpersonalnych,
  • odreagowania agresji,
  • poszukiwanie erotycznej stymulacji (pornografia),
  • pomaganie innym lub poszukiwanie wsparcia dla siebie itp. (Wallace, 2001; Jakubik i Popławska, 2002).

„Według Seemanna (cyt. za Stradowski, 2000), istnieje różnica między uzależnieniem od Internetu a uzależnieniem od komputera. Uzależnienie od Internetu jest po prostu swoistym rodzajem uzależnienia od komputera. Dla internetozależnych typowe jest poczucie globalnej wspólnoty, wolności i braku granic. Takiego poczucia u uzależnionych od komputera nie stwierdza się.”

Podtypy

Young wyodrębniła pięć typów uzależnienia związanego z komputerem:

Erotomania internetowa (ang. cybersexual addiction) – polega głównie na oglądaniu filmów i zdjęć z materiałami pornograficznymi lub rozmowach na chatach o tematyce seksualnej. Zjawisko to zaczyna być bardzo groźne, gdy na materiały o treści pornograficznej trafiają osoby małoletnie lub z zaburzeniami w sferze emocjonalnej.

Socjomania internetowa (ang. cyber-relationship addiction) – jest to uzależnienie od internetowych kontaktów społecznych. Osoba nawiązuje nowe kontakty tylko i wyłącznie poprzez sieć, ma zachwiane relacje człowiek-człowiek w kontaktach poza siecią. Ludzie tacy potrafią godzinami „rozmawiać” z innymi użytkownikami internetu, lecz mają trudności przy kontaktach osobistych, następuje też u takich osób zanik komunikacji niewerbalnej, nie potrafią odczytywać informacji nadawanych na tej płaszczyźnie lub odczytują je błędnie.

Osoby takie spotyka się głównie w formach kontaktu, które zapewniają synchroniczną komunikację. Zdarza się, iż pokoje rozmów są zakładane przez takie osoby, tylko po to, by mieć możliwość przebywania non stop w tym pokoju i kontaktu z osobami go odwiedzającymi.

Uzależnienie od sieci (ang. net compulsions) – polega na pobycie w internecie. Jest ono bardzo podobne do uzależnienia od komputera, lecz polega na przebywaniu w sieci. Osoby takie są cały czas zalogowane do sieci i obserwują, co się tam dzieje. Uzależnienie to łączy w sobie wszystkie inne formy ZUI.

Przeciążenie informacyjne (ang. information overload) – występuje przy natłoku informacji np. przebywanie w wielu pokojach rozmów jednocześnie lub udział w wielu listach dyskusyjnych.

Uzależnienie od komputera (ang. computer addiction) – osoba nie musi w tym wypadku przebywać w internecie, wystarczy, że spędza czas przy komputerze. Nie jest dla niej ważne to, co przy nim robi.

Fazy rozwoju uzależnienia

I faza – zaangażowania – użytkownik zapoznaje się z internetem i jego możliwościami. W tej fazie istotną rolę odgrywają uczucia związane z eksploracją nowej rzeczywistości. Zainteresowanie, fascynacja i uczucie przypływu sił są szczególnie atrakcyjne po ciężkim, wymagającym odprężenia dniu. Kontakty nawiązywane za pomocą internetu sprawiają, że znika nuda i poczucie osamotnienia. Może pojawiać się nawet uczucie podobne do euforii, a także uczucie spokoju w trakcie lub bezpośrednio po surfowaniu.

II faza – zastępowania – intensywne uczucia występujące w poprzedniej fazie zastępowane są przez redukcję dyskomfortu. Uzależniony zaczyna odczuwać potrzebę podtrzymywania znajomości zawartych przy pomocy internetu. Powoli zagłębia się w internetową wspólnotę rezygnując na rzecz tej aktywności z osób czy zajęć, będących do tej pory częścią jego życia. Jego myśli są pochłonięte przez rzeczywistość sieci, nawet wtedy, gdy z niego nie korzysta (często także podczas rzeczywistych spotkań towarzyskich).

III faza – ucieczki – uzależnienie pogłębia się prowadząc do silnej i coraz większej potrzeby oraz chęci korzystania z internetu. Sieć przestaje być jedynie narzędziem do komunikacji, rozrywki czy zdobywania potrzebnych informacji. Staje się miejscem ucieczki od świata realnego i codziennych problemów. Po powrocie do rzeczywistości problemy te wracają ze zdwojoną siłą, pogłębia się depresja i poczucie samotności. Uzależniony odczuwa coraz większe wyrzuty sumienia z powodu zaniedbywania codziennych obowiązków i bliskich mu osób. Nieprzyjemne odczucia i chęć ich zredukowania powodują coraz częstsze i dłuższe sesje w sieci. Po ich przerwaniu (odstawieniu) odczuwa efekty odstawienia podobne do tych pojawiających się u alkoholików, czyli poirytowanie, niepokój, a nawet panikę. Ponadto pojawia się zaprzeczanie swoim faktycznym problemom związanym z używaniem internetu .

Konsekwencje

Spektrum konsekwencji wynikających z ZUI  jest szerokie i w dużej mierze cześć objawów ma bardzo zindywidualizowany charakter , jednak wśród bardziej powszechny występują:

  • zaburzenia relacji interpersonalnych (np. rezygnacja z bezpośredniego kontaktu);
  • utrata zainteresowania wszelkimi formami aktywności społecznej;
  • zaniedbanie życia rodzinnego;
  • zaniedbywanie nauki lub pracy;
  • zapominanie o posiłkach;
  • zaburzenia w sferze uczuć i emocji;
  • utrwalenie postaw egocentrycznych;
  • zaburzenia w zakresie własnej tożsamości;
  • zawężenie zainteresowań i możliwości intelektualnych;
  • zmiana języka (zubożenie, techniczny slang, używanie skrótów);
  • zmniejszenie potrzeb seksualnych;
  • niekontrolowanie czasu spędzanego w Sieci;
  • rezygnacja z innych rozrywek i przyjemności;
  • brak troski o własne zdrowie (zarwane noce, nieregularne posiłki) i higienę osobistą;
  • kłopoty finansowe (przy korzystaniu z kosztownej Sieci w domu);
  • utrata pracy (przy wykorzystywaniu dla swoich potrzeb Sieci w firmie)

Leczenie

Głównym narzędziem w leczeniu ZUI jest psychoterapia, wg Woronowicza o zbliżonym charakterze do tej, którą stosuje się wobec  osób uzależnionych od alkoholu. Dobre rezultaty przynosi praca w nurcie poznawczo-behawioralnym. W zależności od natężenia objawów, w trakcie leczenia, prowadzący lekarz może zadecydować o włączeniu środków farmakologicznych, w zależności od stanu psychu-fizycznego pacjenta. W ramach pracy terapeutycznej najtrudniejsze zdaje się być ustalenie warunków dalszego korzystania z sieci w sposób, który pozwoli na np wykonywanie pracy zawodowej przy jednoczesnym neutralizowaniu objawów choroby.

Anonimowi Internetoholicy (Net-aholics Anonymous)

Bibliografia:

  1. Andrzej Jakubik, Zespół uzależnienia od Internetu (ZUI) – Internet Addiction Syndrome (IAS)
  2. Jakubik Andrzej, „Zespół uzależnienia od Internetu”, Studia Psychologica, 3, 133-142, 2002 r.
  3. Woronowicz B. T.: Bez tajemnic o uzależnieniach i ich leczeniu. IPiN, Warszawa 2001.
  4. Wallece Patricia, „Psychologia internetu”, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2001 r. wydanie I.
  5. Jarosław Gajda „Uzależnienie od internetu w  świetle współczesnych badań”

3 Comments Add yours

  1. Alicja napisał(a):

    Zasmucające…
    Najgorsze jest to, że (jak większość uzależnień) tak niewinnie się zaczyna. Przecież nie zakażesz dziecku pograć chwilę na komputerze… a później nie odkleja nosa od monitora 🙂

  2. jogosfera napisał(a):

    Aktualnie chyba większość osób ma przynajmniej część objawów 😛

  3. Kat Nems napisał(a):

    ja pewnie jestem uzalezniona, ale to jedno z przyjemniejszych uzależnień na świecie haha.
    chociaż sama nie jestem tego pewna:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *